Prof Dr Metin Özata
TIROID GUATR ENDOKRIN DIYABET DIYET ZAYIFLAMA METABOLIZMA
Ana Sayfa      TIROIDIT      HASHIMOTO HASTALIGI
Hashimoto  Hastaligi
PROF DR METİN ÖZATA

Hashimoto tiroiditi  bağışıklık sisteminin bir bozukluğpu sonucu ortaya çıkar. 1912 yılında Japon bilim adamı Hashimoto tarafından tanımlandığı için bu ad verilmiştir. Bu hastalık otoimmün hastalıklar dediğimiz hastalıklardan birisidir. Otoimmün hastalıklarda vücut  kendi dokusunu yabancı doku olarak algılayıp onu yok etmek ister ve vücut içinde bir savaş oluşur. Hashimoto tiroiditinde de vücut tiroit bezini yok etmek ister. Tiroit bezini yok etmek için çok miktarda anti-TPO antikoru ve anti-tiroglobulin antikoru üretir. Bu antikorlar tiroit bezine bağlanarak hücreleri harap ederler. Hücreler azalınca da bez küçülür ve hormon yapacak hücre kalmaz ve sonunda tiroit hormon yetmezliği ortaya çıkar.
Hashimoto hastalaığı başlangıcında tiroit bezinde büyüme yani guatr vardır;  daha sonra bez harabiyet nedeniyle yıllar içinde küçülerek sanki yok olur.
İltihap nedeniyle tiroit bezine çok sayıda iltihap yapan hücreler (lenfosit hücreleri) hücum eder ve bu hücreler bezi yavaş olarak yok etmeye başlar.
 
 Nedenleri:
Hashimoto hastalığının nasıl başladığı tam olarak bilinmiyorsa da genetik eğilim önemlidir.
Hashimoto tiroidit sıklığı  iyod alımı arttıkça artmaktadır.  ABD ve Japonya gibi iyod alımının yüksek olduğu ülkelerde sıklığı yüksektir.
 İyod yetmezliği olan bölgelerde yapılan iyodlu tuz yenmeye başlanması sonrasında  tiroid bezinde iltihap yapan lenfosit hücrelerinin  3 kat artırdığı ve kan tiroid antikorlarının (Anti-TPO, anti- Tiroglobulin) % 40’ın üzerine çıktığı saptanmıştır.
 Tiroit hormonları normal olan bir  Hashimoto  hastası  eğer aşırı iyod alırsa hipotiroidizm  yani tiroit bezi yetmezliği gelişir.  Özellikle anti-TPO antikoru yüksek Hashimotolu bir hasta kalp ritm bozukluğu tedavisi için verilen ve içinde yüksek oranda iyot bulunan Cordarone isimli ilacı alırsa 18 ay içinde hipotiroidizm geliştiği saptanmıştır.
Lityum ilacı  kullanan hastalarda da sıklıkla geçici de olsa  1/3 olguda hipotiroidizm gelişir ve anti-TPO antikoru yüksek  hastalarda hipotiroidizm gelişme riski daha fazladır.
İnterferon alfa ilacı  kullanılan  hastalarda da  (kanser, myeloproliferatif hastalık, myelodisplastik sendrom, kronik viral hepatit)  tiroid antikorları, hipotiroidizm veya nadiren Graves hastalığı veya geçici hipertiroidizm görülebilir. İnterferon alfa alanların %20’sinde antikorlar saptanmış ve klinik hipotiroidizm % 5’inde gelişmiştir. İlaç kesilince bu etkilerin kaybolduğu görülmüştür. Ancak interferon gama tedavisiyle tiroidit gelişmediği bildirilmiştir.

Sıklık:
Tüm tiroid hastalıkları içinde en yaygın olanıdır ve  toplumun  % 2’sinde bulunur. Hashimoto hastalarının  % 95’i kadındır. Yılda her bin kişiden 0.3-1.5’unda geliştiği tahmin edilmektedir. Tüm yaşlarda ortaya çıkarsa da 30-50 yaş arasında sıktır. Kadınlarda erkeklere göre 15-20 kat daha fazla görülür. Ergenlik  çağındaki kızlarda  sıklığı % 0.8-1.6’dır.
Hashimoto tiroiditi olan hastalarda  kuvvetli bir genetik geçiş vardır. bu hastaların  birinci dereceden akrabalarında tiroid otoantikorları yüksek  olarak bulunur ve hastalık ailenin diğer üyelerinde de sıklıkla ortaya çıkar.   
 Antikor (Anti-TPO) kanda yüksekliği  yaşla birlikte artar ve 70 yaş ve daha büyük kadınlarda % 33’ünde bu antikor yüksek olarak bulunur. 
 TPO ve tiroglobulin antikorlarının her ikisinin de  yüksek olduğu ve TSH’nin yüksek olduğu kadınlarda tiroit bezi yetmezliği yani tiroit hormon azlığı her yıl  % 5 oranında gelişir.

Şikayetler:
Çoğu hastanın  hiçbir şikayeti yoktur.  Bazı hastalarda küçük bir guatr ve anti-TPO antikor yüksekliği vardır.  Bazen tiroit bezi yetmezliği (tiroit hormon yetmezliği-hipotiroidi) ile doktora başvururlar.
 Yaş ilerledikçe hipotiroidi sıklığı artar.
Hashimoto’lu hastalarda lastik sertliğinde bir guatr vardır. Çok nadiren tiroit bezi sert olabilir.  Tiroid bezinde ağrı veya hassasiyet yoktur. Genellikle tiroid büyümesi sessiz olur ve şikayet bulunmaz. Bu hastalar doktora genellikle guatr nedeniyle veya tiroit hormon azlığının neden olduğu halsizlik, bitkinlik, el ve yüzde şişme, ses kalınlaşması gibi şikayetler nedeniyle başvururlar.
 Hashimoto tiroiditi  olan hastalarda diğer otoimmün hastalıklar bazen   birlikte olabilir. Bu hastalıklar Tablo da verilmiştir.  Hashimoto Tiroiditi ile Birlikte Görülen Hastalıklar:
Endokrin hastalıklar:
Graves hastalığı
Tip 1  şeker hastalığı
Addison hastalığı (böbreküstü bezi yetmezliği)
Testis ve yumurtalık iltihabı
Paratiroit hormon azlığı
Hipofiz bezi iltihabı
Pernisiyöz anemi
Vitiligo
Romatoid Artrit
Trobosit hücre azlığı
Myastenia gravis
Hashimoto tiroiditi; hipogonadizm (seks hormonlarında azalma), Addison hastalığı (böbreküstü bezi yetmezliği), diyabetes mellitus (şeker hastalığı),  hipoparatiroidizm (paratiroit hormon düşüklüğü-kalsiyum düşüklüğü) ve pernisiyöz anemi (B12 vitamini eksikliğine bağlı kansızlık) ile birlikte sık görülür.
Çocuklarda Hashimoto olursa büyüme gecikmesi, kemik yaşında gecikme ve yüksek kolesterol düzeyleri saptanır. 


 Laboratuvar Bulguları
Hashimoto tiroiditinden şüphelenildiğinde, tiroid otoantikorları ve  T3, T4 ve TSH hormon tetkiklerine bakılır.  Hashimoto tiroiditli olguların yaklaşık %80’inde tanı konduğunda normal T4, T3 ve TSH düzeyleri  saptansa da tiroit bezinde hormon yapımı azalmaya başlamıştır. 
 Anti-TPO antikorlar olguların % 95’inde ve anti-TG antikorlar  % 60’ında yüksektir.
Tiroid antikorları  yüksek hastaların % 25-50’sinde  tiroit bezi yetmezliğinin başlangıcı yani TSH hormonunda yüseklik başlamış fakat T3 ve T4 hormonu normal sınırlar içindedir.


 
 
 Hipotiroidizm  ve Guatr Tedavisi
Aşikar hipotirodizmi olan tüm olgular sentetik T4 hormonu levotiroksin ile     tedavi edilir.  ve ilaç dozu serum TSH düzeylerini normale getirecek şekilde doktorunuz tarafından ayarlanır. Burada amaç  TSH düzeyini  2.5-3 IU/L olacak  şekilde ayarlamaktır.  .

Hashimoto Tiroiditi Olan Hastalara Öğütler:
1) İyotlu tuz yemeyiniz, iyotlu öksürük şurubu içmeyiniz.
2) Selenyum desteği yapabilirsiniz. Günde 100-200 mikrogram selenyum hastalığınız için faydalı olabilir Ancak kan selenyumu ölçmeden selenyum kullanmayınız
3) Tiroit hormon ilaçlarını  aç karna içiniz. Midenizde ağrı yapıyorsa  tok karna alın, ancak en iyisinin aç karna alınması olduğunu unutmayınız
4) İlacınızı   her zaman aldığınız öğünde almayı unutursanız bir sonraki öğünde alın, ertesi günü 2 kat almayın.
5) İlacı aldığınız öğünde başka ilaç almamaya çalışın. Özelilkle kalsiyum, demir ve mide ilaçları  tiroit ilacının emilimini bozar.
6) Gebe kalmayı düşünen kadınlar doktoruna mutlaka  ilaç konusunda danışmalıdır. Gebe kalınca da  tiroit ilaçları alınacaktır. Çocuğa zararı yoktur.  Tiroit ilacı almazsanız düşük riski  artar. Doğum sonrası da kontrollerinizi yaptırınız.

KAYNAKLAR VE ÖNERİLEN KİTAPLAR

1. Prof. Dr. Metin Özata, Guatr Tiroid Rehberi, Gurer yayınları 2010


 .